συνοικιακό θέατρο [ουσ. ουδ.]

Τα συνοικιακά θέατρα είναι συνήθως μικρότερα από τα κεντρικά ως προς το μέγεθος της σκηνής, διαθέτουν πιο περιορισμένη χωρητικότητα και απευθύνονται κυρίως στους κατοίκους της περιοχής, ενισχύοντας έτσι την τοπική πολιτιστική ζωή και συντελώντας στην θεατρική αποκέντρωση. Το ρεπερτόριο και οι αισθητικές καταβολές των συνοικιακών θεάτρων ποικίλλουν. Άλλοτε προσεγγίζουν σχήματα πιο απλά και προσιτά στο ευρύ κοινό, κι άλλοτε πιο σύνθετα και πειραματικά. Ως αποτέλεσμα, πολλές φορές αναδεικνύουν άγνωστα έργα ή καλλιτέχνες.

Στην Αθήνα, τα πρώτα συνοικιακά θέατρα χρονολογούνται ήδη από τα τέλη του 19ου αι. Η Μικρασιατική Καταστροφή συνέβαλε στη δημιουργία αρκετών τέτοιων θεάτρων, καθώς πύκνωσε πληθυσμιακά τις συνοικίες. Πρώτα συνοικιακά θέατρα θεωρούνται το θέατρο Νεαπόλεως, το Αθήναιον, τα θέατρα στις περιοχές Μεταξουργείου και Σταθμού Λαρίσης. Αξιοσημείωτη πορεία είχε το «Θέατρο των Νέων» στην οδό Αστυδάμαντος στο Παγκράτι (1924-1929), στο οποίο στεγάστηκε αργότερα το «Λαϊκό Θέατρο Αθηνών» του Βασίλη Ρώτα (1931-1939). Μεταπολεμικά, πρωτοπόρος θεωρείται ο Αδαμάντιος Λεμός που στεγάζει τον θίασό του στο θέατρο «Παλλάδιο» στην Καλλιθέα (1947), για να ακολουθήσουν αρκετοί άλλοι, με ξεχωριστό σταθμό το θέατρο «Πορεία» του Αλέξη Δαμιανού, μια συνειδητή επιλογή απομάκρυνσης από το εμπορικό κύκλωμα των θεάτρων του κέντρου, και το Θέατρο Νέας Ιωνίας (1965-1967) του Γιώργου Μιχαηλίδη. Το διάστημα 1972-1975 ο ίδιος σκηνοθέτης ίδρυσε το πρώτο «Ανοιχτό Θέατρο» στην Κυψέλη (σημερινό Θέατρο οδού Κεφαλληνίας). Η άνθιση συνεχίστηκε και μεταπολιτευτικά σε περιοχές εκτός της κεντρικής εμπορικής ζώνης της πόλης, όπως ο Νέος Κόσμος, τα Ιλίσια, η Καλλιθέα και ο Ταύρος. Η ανάπτυξη αυτή ευνοήθηκε λόγω των οικονομικότερων ενοικίων αλλά και του μεγαλύτερου αριθμού διαθέσιμων κτιρίων σε αυτές τις περιοχές. Χαρακτηριστικό είναι μάλιστα ότι πολλά από τα νεοσύστατα θέατρα στεγάστηκαν σε κτίρια πρώην βιομηχανικών χώρων.

Ανάμεσα στα σημαντικά μεταπολιτευτικά συνοικιακά θέατρα των Αθηνών συγκαταλέγονται το Θέατρο «Στοά» που ιδρύθηκε από τον Θανάση Παπαγεωργίου το 1972 στη περιοχή του Ζωγράφου και το «Θέατρο Έρευνας» που λειτούργησε στα Ιλίσια υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Ποταμίτη ένα έτος μετά (1973). Σημαντικό υπήρξε επίσης και το «Απλό Θέατρο», του ηθοποιού Χρήστου Πολίτη και του σκηνοθέτη Αντώνη Αντύπα, που ιδρύθηκε το 1974 και στεγάστηκε το 1982 στην γειτονιά της Καλλιθέας. Το Ανοιχτό Θέατρο του Γιώργου Μιχαηλίδη στεγάστηκε επίσης στου Γκύζη (1984-2006). Τέλος, το «Θέατρο του Νέου Κόσμου» ιδρύθηκε από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο το 1997 και στεγάστηκε στην άλλοτε πρώτη αποθήκη της ζυθοποιίας ΦΙΞ στην περιοχή του Νέου Κόσμου. Αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα συνοικιακού θεάτρου με εύρος ρεπερτορίου και ισχυρή επίδραση στο θεατρικό γίγνεσθαι μέχρι και σήμερα. Πολλά από τα θέατρα αυτά έχτισαν σημαντικότερες γέφυρες επικοινωνίας με το κοινό του κέντρου και του Λεκανοπεδίου συνολικά και λιγότερο με το κοινό της συνοικίας όπου στεγάστηκαν για οικονομικούς κυρίως λόγους.

Το πλήθος των συνοικιακών θεάτρων στις μέρες μας εντάσσεται στην γενικότερη θεατρική ανάπτυξη και σταδιακά τείνει να εξαλειφθεί η διαφορά τους από τα θέατρα του κέντρου.